Rạp hát đêm khuya của não bộ - Cơ chế sinh lý tạo ra giấc mơ

Khi bạn nhắm mắt lại, thế giới rơi vào im lặng, nhưng bộ não của bạn đang chuẩn bị cho khoảnh khắc bận rộn nhất trong ngày. Hãy cùng xem "nhà hát đêm khuya" này được dựng lên và diễn ra như thế nào.

1. Chu kỳ giấc ngủ và giấc ngủ REM

Giấc ngủ của con người không phải là một đường thẳng ổn định, mà là một chuỗi các chu kỳ hình sóng. Mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 90 phút, trong đó giai đoạn quan trọng nhất chính là giai đoạn REM (Rapid Eye Movement).

Nhà hát bắt đầu: Trong giai đoạn REM, hoạt động của bộ não bạn sẽ tăng vọt, thậm chí gần bằng mức độ tỉnh táo. Lúc này, nhịp thở trở nên không đều, và nhãn cầu di chuyển nhanh chóng dưới mí mắt.
Cơ thể bị khóa: Để bảo vệ bạn khỏi việc thực hiện các hành động trong giấc mơ (chẳng hạn như chạy trong mơ, và trong thực tế cũng nhảy ra khỏi giường), bộ não sẽ gửi tín hiệu tạm thời làm tê liệt các cơ lớn trong cơ thể. Đây cũng là lý do tại sao đôi khi xảy ra hiện tượng "tê liệt giấc ngủ" (hay còn gọi là bị ma đè).

2. Nhân vật chính và phụ trong bộ não

Trong nhà hát giấc mơ, các vùng não khác nhau chịu trách nhiệm cho các công việc khác nhau, điều này quyết định đặc tính của giấc mơ:

Hạch hạnh nhân (Amygdala) —— Đạo diễn cảm xúc

Đây là "trung tâm cảm xúc" của bộ não. Điều này giải thích tại sao giấc mơ thường mang theo cảm xúc mạnh mẽ (sợ hãi, phấn khích hoặc buồn bã), vì nó rất hoạt động trong giấc mơ, thậm chí nhạy cảm hơn cả khi tỉnh táo.

Hippocampus (Hippocampus) —— Quản lý cơ sở dữ liệu

Chịu trách nhiệm xử lý trí nhớ. Nó bận rộn vào ban đêm để phân loại những trải nghiệm của bạn trong ngày, chuyển đổi trí nhớ ngắn hạn thành trí nhớ dài hạn, những "mảnh trí nhớ" này chính là nguồn nguyên liệu chính cho giấc mơ.

Vỏ não trước trán (Prefrontal Cortex) —— Người kiểm tra logic

Chịu trách nhiệm cho phán đoán logic và suy nghĩ lý trí. Trong giấc mơ, hoạt động của khu vực này sẽ giảm mạnh. Đó là lý do tại sao giấc mơ dù có ngớ ngẩn thế nào (chẳng hạn như bạn bay trên trời, hoặc đột nhiên kết hôn với người mà bạn không gặp nhiều năm) thì bạn vẫn không cảm thấy có gì sai trái trong giấc mơ.

3. "Chất điều chỉnh hóa học" của giấc mơ

Các chất hóa học trong bộ não (chất dẫn truyền thần kinh) cũng ảnh hưởng đến chất lượng và trí nhớ của giấc mơ:

Acetylcholine: Kích thích vỏ não, làm cho hình ảnh trong giấc mơ sống động, rõ nét và đầy động lực.
Norepinephrine: Tạm thời ngừng tiết ra trong giai đoạn REM, điều này khiến chúng ta khó nhớ được chi tiết của giấc mơ sau khi tỉnh dậy — trừ khi bạn ngay lập tức ghi lại nó ngay khi tỉnh dậy, nếu không, trí nhớ sẽ nhanh chóng bị bộ não xóa bỏ như rác.

Tóm tắt:

Giấc mơ không phải là tiếng ồn ngẫu nhiên: Nó là sản phẩm phụ của bộ não trong quá trình xử lý trí nhớ và cảm xúc.
Mất kết nối logic là điều bình thường: Bởi vì khu vực chịu trách nhiệm kiểm tra logic trong bộ não đang "offline" nghỉ ngơi.
Cảm xúc là thật: Mặc dù bối cảnh là hư cấu, nhưng nỗi sợ hãi hoặc niềm vui phát sinh trong giấc mơ là do bộ não thực sự tiết ra các chất hóa học, đối với cơ thể, cảm giác đó là có thật.

Hãy thử ghi lại tình trạng giấc ngủ của bạn trong ba ngày liên tiếp. Bạn có nhận thấy rằng, trong những lần "bù giấc" sau khi bị căng thẳng hoặc thiếu ngủ, giấc mơ trở nên đặc biệt mạnh mẽ và hỗn loạn không? Điều này trong sinh lý học được gọi là REM Rebound (phản hồi REM), là bộ não đang gấp rút sửa chữa tiến trình xử lý cảm xúc của bạn.